TV de
Şiddet ve Çocuklarınız: Etkilenmemeleri İçin Neler
Yapabilirsiniz?
Çev:
Prof.Dr. Nesrin
H. Şahin
Arastırmalar
şiddete ve saldırganlıga yönelik davranısların
yaşamın erken dönemlerinde öğrenildiğini göstermektedir.
Ancak,
yine araştırmalar, çocukların duygularını şiddet kullanmadan ifade edebilmeleri
için ailelerinin büyük yardımı olabileceğini de göstermektedir.Bu
yazı, anne-babaların gençlerde gözlenen şiddeti
azaltmak icin aile içinde, okullarda ve toplumda neler yapabileceklerini görmelerinde
yardımcı olmak üzere hazırlanmıştır.
Çocuklarınız için yapabilecekleriniz:
Anne-babalar
çocuklarının güven ve sevgi dolu bir evde
yaşamalarını sağlayarak şiddeti azaltmada önemli bir rol
üstlenebilirler. Aşağıda bu konuyla ilgili bazı öneriler verilmektedir. Bunların hepsini harfiyen
yerine getiremeyebilirsiniz. Ama elinizden geleni yaparsanız,
çocuklarınızın içinde
yaşayacakları dünyayı onlara daha az zarar verici hale
getirebilirsiniz.
Çocuklarınıza yönelik sevgi ve ilginiz sürekli ve
tutarlı olsun:
Kendisini güvencede hissedebilmesi ve
diğerlerine
güvenebilmesi için, her çocuğun anne-babasıyla ya da bir yetiskinle
güçlü ,
sevecen bir ilişki, bir "bağ" kurabilmesi gerekir. Kendisine sevgi ve ilgi
gösteren bir yetişkinle böyle bir bağ kuramayan bir çocuğun,
düşmanlık duyguları içinde gelişmesi ve "zor" bir
genç olması ihtimali vardır. Kendileriyle
cok küçük yaşlardayken ilgilenilmiş çocuklar arasında , "sorunlu
davranışları" olan gençlere daha az sayıda
rastlanmaktadır.
Bir
çocuğa her zaman sevgi gösterebilmek hiç de kolay
bir şey değildir. Hatta eğer genç, deneyimsiz ya da çocuğunu tek başına
yetistirmek durumunda kalan bir anne ya da babaysanız, çocuğunuz hasta ya da özel
ihtiyaçları olan özürlü bir çocuksa, bu iş daha da zordur. Eğer
çocuğunuzu idare
etme konusunda herkesinkinden daha farklı güçlükler yaşıyor ve
cok zorlanıyorsanız, bunu çocuğunuzun doktoru ile ya da bir başka hekimle tartışınız.
Eğer çocuğunuzun görünen tibbi bir problemi yoksa, bu durumda bir psikologa
başvurabilirsiniz. Böylelikle, çocuk yetiştirme konusunda bilimsel kanıtlara
dayalı
bazı yöntemler hakkında bilgiler edinebilirsiniz.
Çocukların kendi
akıllarının olduğunu unutmamak çok önemlidir. Çocuklarınızın giderek artan
bağımsızlık ihtiyaçları ve bu ihtiyaci
doyurmaya yönelik davranışları bazan sizleri kızdırabilir, engelleyebilir ya da
hayal kırıklığına uğratabilir. Onlara herhangi bir tepki göstermeden önce, durumu
çocuğunuzun bakış açısından değerlendirme konusunda göstereceğiniz
istek, sizin
de kendi duygularınızla başetmenize ve daha sabırlı davranmanıza
yardımcı olur. Cocuklarınıza öfke ve düşmanlık dolu sözler ve
davranışlarla tepki vermekten kaçınmak için elinizden geleni yapın.
Çocuklarınızı gözetim
altında yönlendirin
Çocuklar kendi ayakları üzerinde duruncaya
kadar, cesaretlendirilmek, korunmak ve destek almak için ebeveynlerine ve aile üyelerine
muhtaçtırlar. Uygun yönlendirme ve gözetim olmadığı zaman, ihtiyaç
duydukları bu
rehberlikten yoksun kalacaklardır. Arastırmalar, zamanında ve yapıcı bir
yönlendirme almayan çocukların davranış problemleri olduğunu göstermektedir.
Çocuklarınızın her zaman nerede
olduğunu, arkadaslarının kimler olduğunu bilmekte israrlı olun. Çocuklarınızı kendiniz
gözetemeyecekseniz, bir başka yetiskinin gözetiminin altında
olduklarından emin olun. Çok kısa bir süre için bile olsa Çocuklarınızı evde
yalnız bırakmayın.
İlk-okul yaşındaki ve daha ileri
yaşta olan çocuklarınızın, bir yetişkinin gözetiminde yapılan,
okul-dışı spor faaliyetlerine, eğitim programlarına ya da düzenli ve
yapılandırılmış eğlencelere, katılmalarını teşvik edin. Değerlerine
saygı duyduğunuz kurum, kuruluş ya da bireylerin yönetiminde olan toplumsal programlara
kaydettirin.
Gözetim altında yapılan
eğlence faaliyetlerine çocuklarınızla birlikte gitmeye çalışın ve
diğer kişilerle ilişkilerini izleyin. Diğer çocukların aşağılayıcı,
tehditkar, küfürlü konusmalarına onun nasıl
cevaplar verdiğine; vurma, carpma davranışları ile öfke ifadelerine
nasıl tepki
gösterdiğine dikkat edin. Kızgınlık ve öfkenin ifadesi için bu tür
davranışların uygun yöntemler olmadığını çocuğunuza anlatın ve benzer biçimde
davranmasını engelleyin.
Çocuklarınıza uygun
davranışları
ögretebilmek için kendiniz model olun
Çocuklar genellikle taklit ederek öğrenirler.
Ailelerinin değerleri, tutumları ve davranışlarının onlar üzerindeki etkisi
büyüktür. Saygı, dürüstlük, ailemizden ve akrabalarımızdan gurur duymak gibi
değerler, çocuklarımız için önemli bir güç ve güven kaynağı
olabilirler. Çocuğunuzun olumsuz arkadaş baskısı altında olduğu, şiddetin
yoğun rastlandığı
bir ortamda yaşadığı ya da davranış bozuklukları olan öğrencilerle
aynı okullara gittiği durumlarda bu değerler özellikle önemlidir.
Çocukların
çoğu, bazan saldırganlasıp bir başka
insana vurabilirler. Bu tür şiddete yatkın davranışların olası tehlikeleri
hakkında çocuklarınızla konuşurken kesin olun. Sorunlarını şiddete başvurmadan
daha yapıcı yöntemlerle çözmüşse, onu bunun icin takdir ettiğinizi hemen belirtin
ve ödüllendirin. İyi davranışlarına daha fazla dikkat gösterilerek ve takdir
edilerek, çocukların bu davranışlarını tekrar etmeleri ve sürdürmeleri
sağlanabilir.
Çocuklarınızın
sorunlarını saldırgan olmayan
yöntemlerle çözmelerine yardımcı olabilmek icin asağıdaki önerilerden
yararlanabilirsiniz.
Sorunlarını onlarla birlikte
tartışın.
Sorunlarını
şiddet kullanarak çözmeye kalkarlarsa
neler olabileceğini sorun.
Sorunlarını
şiddet kullanmadan çözmeye kalkarlarsa
neler olabileceğini sorun.
Bu tür bir, "birlikte sesli düşünme"
egzersizi, çocuklarınızın şiddete basvurmanın yararlı bir yöntem
olmadığın
görmelerinde yardımcı olacaktır.
Anne-babalar bazan
farkında olmadan şiddet dolu
davranısları teşvik edebilirler. Örneğin bazı ebeveynler, erkek
çocuklarının
kavga etmeyi öğrenmeleri gerektiğini ileri sürerler. Çocuklarınıza
anlaşmazlıklarını, tehdit, yumruk ya da silah kullanarak değil, sakin ve yerinde
kullanılan sözcüklerle çözmelerini ögretin.
Boş
zamanları için yapıcı, siddet-dışı oyunlar,
faaliyetler bulmalarında çocuklarınıza yardımcı olun. Onlara sizin de bir zamanlar
hoşlandığınız oyunları, spor faaliyetlerini, hobileri ögreterek, kendi beceri ve
yeteneklerini geliştirmelerinde destek olun. Küçük çocuklariniza hikayeler
okuyun,
daha büyüklerini kütüphanelere götürün ya da akrabalarınız arasından
değer
verdiğiniz, hayran olduğunuz, çevresi ve diğer insanlar için birseyler
yapmış olanların hayat hikayelerini anlatın.
Çocuklarınıza
vurmayın
Cocuklarınıza ceza vermek icin onları itmek, kakmak,
tokatlamak, vurmak ya da dayak atmak gibi davranışlar, onlara sorunlarını
iterek, kakarak, vurup, çarparak çözmenin uygun olacağı, ceza vermeleri
gerektiğinde onların da benzer şekilde cezalar verebilecekleri mesajini
vermektedir.
Fiziksel cezalar istenmeyen
davranısları ancak belli
bir süre icin durdurabilmektedirler. Hatta cocukların çok sert cezalara bile uyum
yapabildiği bu nedenle de cezanın hic bir etkisi kalmadığı
bilinmektedir.
Oysa ki fiziksel olamayan disiplin yöntemleri
çocukların duygularıyla daha kolay başaçıkmalarına yardımcı0
olmakta; sorunlarını şiddet-dışı yöntemlerle çözebilecekleri
yolları öğretmektedir. Aşagıda bazı öneriler bulacaksınız:
Çocuğunuzun her
yaşı için bir dakika sürecek
sekilde, sesini çıkarmadan bir köşede oturmasını isteyebilirsiniz.
(Bu yöntem cok küçük çocuklarla kullanilamaz)
Bazı izinlerini ya da
harçlığını geri alabilirsiniz
Arkadaşları ile
çıkmasına ya da bazı
okul/toplum
etkinliklerine katılmasına izin vermeyebilir evden dışarı çıkarmayabilirsiniz (Bu
ceza daha çok büyük yaştaki çocuklar ve ergenler için uygundur)
Harçlıgın, önceden
verilmiş izinlerin geri alınmasıyla da evden dışarı çıkarmama gibi
cezaların, tutarlılıkla ve kısa
süreler için uygulanması daha uygundur.
Hata
yaptıkları zaman çocukların bu hatalarını
düzeltebileceklerine inanabilmeleri lazımdır. Hatalardan nasıl öğrenilebilecegini
onlara gösteriniz. Hatalarını bulmalarına, gelecekte benzer hataları yapmaktan
nasıl kaçınabileceklerini anlamalarına yardımcı olunuz.
Bu tür durumlarda
çocuklarınızı aşağılamamanız, utandırmamanız özellikle önemlidir.
Çocuklarınızın her zaman için sizin sevginizi
ve saygınızı hissetmeye ihtiyacları vardır.
Davranış
değiştirme yöntemlerinden biri de hatalı davranısları cezalandırmak
yerine, olumlu davranışları
ödüllendirmektir. Takdir etme, ilgi, şevkat göstermenin en etkili ödüller
olduğunu unutmayin.
Kurallarınız ve disiplin yöntemleriniz konusunda
tutarlı olun
Bir kural
yaptıysanız onu yerine getirin ve
vazgeçmeyin. Çocukların kendilerinden hangi davranısların beklendiği konusunda
açıklığa ve belirginlige ihtiyaclari vardır. Oluşturduğunuz bir
kuralın yerine
getirilmesi konusunda gelişigüzel biçimde davranırsanız, bu sadece
cocuklarınızın kafasını karıştıracaktır ve "kaçamak yollar" aramalarini
destekleyecektir.
Kurallarınızı
oluştururken olanaklar
ölçüsünde çocuklarınızın da katılımlarını sağlamaya çalışın. Neyi
beklediğinizi ve
kurallara uyulmadığı zaman ne tür sonuçlarla karsılaşacaklarını açıklayın.
Böyle bir yaklaşım, onların hem kendileri hem de çevrelerindeki insanlar
için en iyi olanı elde edebilmeleri amacıyla neler yapmaları gerektiğini öğrenmelerini
sağlayacaktır.
Çocuklarınızın
ateşli silahlara ulaşamayacaklarından emin olun
Silahlar ve
çocuklar çok öldürücü bir bileşimdir ve
biraraya getirilmemelidir. Eğer kullanıyor ya da evinizde
bulunduruyorsanız, silahların ya da diğer öldürücü araçların tehlikeleri konusunda
çocuklarınızı bilgilendirin. Eğer evinizde tabanca ya da tüfek varsa,
içini boşaltıp, kurşunları
ve silahları ayrı ayrı kilitli dolaplarda saklayın. Doldurulmamamis bile olsalar bu
silahları asla cocuklarınızın bulabileceklari yerlerde saklamayın.
Asla üzerinizde tabanca ya da öldürücü bir silah
taşımayın. Silah taşımanın çocuklara verdigi mesaj, sorunların silahlarla
çözülebileceğidir.
Çocuklarınızın
çevrenizde ya da evinizde şiddet
görmelerini önlemeye çalışın
Evdeki
şiddet çocuklar için korkutucu ve zararlıdır. Çocukların korku duymadan, sevgi
içinde yaşayabilecekleri güvenli bir eve ihtiyaçları vardır. Evinde
şiddete tanık olan çocukların, ileride mutlaka şiddet
gösterecekleri söylenemese de karşılaştıkları sorunları şiddete basvurarak
çözmeye "yatkın" olacakları söylenebilir.
Evinizi
şiddetten uzak, güvenli bir yer haline getirmek için elinizden geleni
yapın ve kardeşler arasındaki şiddet içeren davranışları
kesinlike engelleyin. Anneler babalar arasındaki düsmanlik ve saldırganlık dolu
kavgaların da çocukları çok korkutacağını ve onlar için kötü örnekler
oluşturacağını unutmayin.
Eğer evinizdeki bireyler birbirlerini sözel ya da
fiziksel yöntemlerle incitiyorlarsa ya da kötüye kullanıyorlarsa,
çevrenizdeki bir
psikologdan yardım almanızı öneririz. Bu profesyonel kişi, sizin ve
ailenizin, şiddetin hangi nedenlerle oluştugunu ve durdurulabilmesi için neler
yapılabileceğini anlamanızda yardımcı olacaktır.
Bazan
çocuklarınızın sokaklarda, okulda ya da evde şiddete maruz kalmasını
engelleyemeyebilirsiniz. Bu durumlar olduğunda, yaşadıkları
korku duygularıyla başedebilmeleri için kendilerine yardım etmeniz gerekebilir. Onlara
bu konularda yardımcı olabilecek kişiler arasında okulundaki rehber ögretmeni ya da
bir psikologu sayabiliriz.
Çocuklarınızın medyadaki
şiddete çok fazla maruz kalmalarını önlemeye çalışın
Televizyonda, sinemada ya da bilgisayar
oyunlarında çok
fazla siddet izlemenin de çocuklarda saldırgan davranışlara yol açtıgı
bilinmektedir. Bir ebeveyn olarak çocuğunuzun izledigi şiddet miktarını kontrol
altında tutabilirsiniz. Aşağıda bazı öneriler bulacaksınız:
Televizyon izlemeyi günde bir ya da iki saat ile
sınırlandırın.
Çocuklarınızın hangi televizyon
programlarını izlediklerini, hangi filimlere gittiklerini ve hangi tür bilgisayar
oyunlarını
oynadıklarını bilin.
Televizyon
programlarında, sinemalarda ve bilgisayar
filimlerinde izledikleri şiddet hakkında onlarla konuşun. Bu tür
davranısların gerçek hayatta ne kadar acı verici olduklarını ve ne tür ciddi sorunlara yol
açabileceklerini anlamalarını sağlayın.
şiddet kullanmadan nasıl
çözülebileceğini
onlarla tartışın
Çocuklarınıza
şiddet kurbanı olmayacakları yolları öğretmeye
çalışın.
Çocuklarınızın
şiddet kurbanı olmamaları için ne
tür önlemler almaları gerektiğini öğrenmeleri cok önemlidir. Aşağıda kendinizi
ve çocuklarınızı şiddetten korumanızda yardımcı olabilecek bazı yollar
önerilmektedir:
Çocuklarınıza
çevrenizdeki güvenli sokak ve
caddelerin hangileri olduğunu öğretin
Her zaman için
aydınlık, kalabalık yerlerde ve bir arkadaşla yürümelerini öğüt verin
Gördükleri
kuşkulu davranısları ya da tanık oldukları suçları size, öğretmenlerine, güvenilir bir
başka yetişkine ya da polise
bildirmelerinin ne kadar önemli olduğunu anlamalarını sağlayın. Polis Acil
110 nolu
telefondan nasıl arayacaklarini öğretin.
Kendilerine zarar vermeye kalkan biri olduğunda ,
"Hayır" deyip kaçmalarını ve güvenilir bir yetişkine bu konuyu mutlaka
söylemeleri gerektiğini anlatın.
Yabancılarla konuşmanın tehlikelerini vurgulayin.
Bilmedikleri ve güvenmedikleri kimseye kapıyı açmamalarını ve bir yere
gitmemelerini
ögütleyin.
Çocuklarınıza
şiddete karşı olmalarını öğretin
Şiddete
karsı davranışlar sergiledikleri her ortamda çocuklarınızı destekleyin ve ödüllendirin.
Arkadaşlarından birinin diğerine vurdugu, küfrettigi, tehdit ettiği durumlarda
çocuğunuza sakin ama kesin
sözcüklerle nasıl tepki gösterebileceklerini öğretin. Şiddete
karşı durmanın ve direnç göstermenin, daha fazla cesaret gerektirdigini
anlatın.
Çocuklarınızın farkli yörelerden,
farklı aile yapılarından gelen kişilerle geçinmelerine, onları kabullenmelerine
yardımcı olun. İnsanları sadece farklı oldukları için eleştirmenin ve etiketlemenin
acı
verici,
incitici olduğunu öğgretin ve kesinlikle bu tür davranışlara izin
verilmeyeceğini
anlamalarını sağlayın. Şiddeti başlatan ya da cesaretlendiren sözcükleri
kullanmanın ya da şiddet dolu davranısları sessizce seyretmenin,
yanlış ve zararlı olduğunu anlatın. Tehditlerin ve itip-kakmanın
şiddeti körükleyen davranışlar
oldukları konusunda kendilerini uyarın.
Yetişkinler için ekstra öneriler
Ailenizle,
arkadaşlarınızla, çevrenizdekilerle yakın
olun ve onlarla ilgilenin. Arkadaşlardan oluşan bir grup, size hos zaman
geçirmenizde katkıda bulunabileceği gibi, zor zamanlarınızda destek
vererek, yardım iletebilir. Çocuklarınızı büyütürken stresi ve yalnızlığı azaltmak çok
yararlı olacaktır.
Çevrenizle
ilişkiye geçin, komsularınızı tanıyın.
Öldürücü silahlarin komşu evlerde de bulundurulmamasını sağlayın.
Suçluluğu ve şiddeti azaltmaya yönelik sivil toplum girişimlerine gönüllü olun.
Çevrenizde bu
tip programlar yoksa, siz baslatın.
Sectiginiz milletvekillerinin ve belediye
görevlilerinin siddet konusundaki hassasiyetinizi bilmelerini ve konuyla
ilişkili
önlemleri almalarını sağlayın, baskı grupları oluşturun. Şiddet içeren
programlar sunan televizyon kanallarına, onlara reklam veren ya da sponsor olan
şirketlere şikayetlerde bulunun.
Çocuklarınızın
çevrenizdeki "çevre temizliği", "ağac dikme", vb. etkinliklere
katılmalarını ve içinde yaşadıkları toplumla bütünleşip, onunla gurur
duymalarını sağlayın. Bu tür
gruplar, bir yandan çevrenizi daha "yaşanir" ve güvenli bir hale getirmeye
çalışırken, diğer bir yandan da çocuklarınızın güvenli,
yararlı ve
ödüllendirici etkinlikler içinde hos zaman
geçirmelerine yardımcıdırlar.
Potansiyel tehlike işaretleri
Çocukları asağıdaki belirtileri gösteren ebeveynler,
bu konuları profesyonel bir kişiyle görüşmeli ve çocuklarını anlamaya
çalışmalıdırlar.
Bebekler ve okul-öncesi
çocuklarda gözlenen tehlike işaretleri
Bir gün
içinde çok sıkça ortaya çıkan, 15
dakikadan daha uzun süren ve ebeveynler, bakıcılar ya da diğer aile üyeleri
tarafından sakinlestirilemeyen öfke nöbetleri
Nedeni olmadan çok
sıkca ortaya cıkan saldırganlık
patlamaları
Çocuğunuzun
aşırı aktif, kontrolsüz ve korkusuz
olmasıç Yetişkinleri ve kuralları
hiçe sayması
Ebeveynlerine yönelik
bağlılık davranışlarını
göstermemesi, yabancı yerlerde onları aradığını, onların yakınında olmak
istediğini gösteren davranısları sergilememesi
Televizyonda
sıkca şiddet içeren programlar
araması, siddet teması olan oyunlara girmesi, diğer çocuklara yönelik hain
davranışlarda bulunması
Okula giden
çocuklarla ilişkili tehlike işaretleri
Dikkat ve konsantrasyon
sorunlarının olması
Sınıf aktivitelerinde "oyun-bozan
davranışlar" göstermesi
Okulda
başarısız olması
Okulda diger
çocuklarla fazla kavga etmesi
Hayal
kırıklıkları, eleştiriler ve alaylara, yogun
öfke patlamaları, suçlamalar ya da intikam temali davranışlarla tepki göstermesi
Televizyonda çok
sayıda şiddet içerikli program
seyretmesi, bu tür filimlere gitmesi ve bu tür bilgisayar oyunları
oynaması
Çok az
sayıda arkadaş sahibi olması, davranışları
yüzünden arkadaşları tarafından dışlanması
Saldırgan, kural dinlemez olduğu bilinen
çocuklarla arkadaslık kurması
Diğerlerinin duygu ve düşüncelerine
duyarsız olması
Ev hayvanlarına ya da sokaktaki hayvanlara yönelik
hainlikler yapması
Kendini
çok çabuk engellenmiş hissetmesi
Ergenlik-öncesi ve ergenlik dönemi
çocuklarınız için tehlike
,işaretleri
Otoriteye sürekli
karşı durması
Diğerlerinin duygu ve davranıslarını
hiçe sayması
İnsanlara kötü
davranması ve problemlerinin çözümü icin fiziksel şiddete ya da şiddet tehditlerine
başvurması
Sıkca
hayatın kendisine haksızlik ettiğini vurgulaması
Okulda
basarısız olması ve "ders asma"davranışlarının fazlalığı
Herhangi bir nedeni olmadığı halde okula gitmemesi
Okuldan
uzaklastırılması ya da atılması
Cetelere, kavgalara
katılması, hırsızlık ya da
vandalizm gibi davranışlarda bulunması
Alkol,
ilaç ya da uçucu madde kullanması